Temel bilgi
Exproof nedir?
Exproof ekipman, patlamaya dayanıklı ekipman değildir. Amacı patlamaya direnmek değil, patlamayı başlatmamaktır. Patlayıcı bir atmosferin tutuşması için üç şey gerekir: yakıt, oksijen ve tutuşturma kaynağı. Tesiste yakıtı ve oksijeni ortadan kaldıramazsınız — geriye tutuşturma kaynağını yok etmek kalır.
Elektrikli ekipman iki yolla tutuşturma kaynağı olur: kıvılcım ve sıcak yüzey. Ex koruma tipleri, bu iki yolun her birini farklı bir prensiple kapatır. Hangi prensibin gerekli olduğunu ise ekipmanın bulunduğu bölgenin sınıfı belirler.
1 · Bölge sınıfı
Bölge sınıfı, patlayıcı atmosferin ne kadar sık ve ne kadar uzun süre bulunduğunu söyler. Ekipman seçiminin ilk ve en belirleyici girdisidir; yanlış sınıflandırma, yanlış ekipmandan daha pahalıdır.
| Bölge | Atmosfer | Durum | Koruma seviyesi |
|---|---|---|---|
| Zone 0 | Gaz / buhar | Patlayıcı atmosfer sürekli ya da uzun süreli mevcut | Ga |
| Zone 1 | Gaz / buhar | Normal çalışmada zaman zaman oluşması bekleniyor | Gb |
| Zone 2 | Gaz / buhar | Normalde oluşmaz; oluşursa kısa sürer | Gc |
| Zone 20 | Toz | Patlayıcı toz bulutu sürekli ya da uzun süreli mevcut | Da |
| Zone 21 | Toz | Normal çalışmada zaman zaman oluşması bekleniyor | Db |
| Zone 22 | Toz | Normalde oluşmaz; oluşursa kısa sürer | Dc |
2 · Koruma tipi
Koruma tipi, tutuşturma kaynağının hangi prensiple ortadan kaldırıldığını söyler. Aynı bölgede birden fazla prensip kullanılabilir; seçim maliyet, bakım biçimi ve uygulamaya göre değişir.
- Ex db
- Alev sızdırmaz mahfaza
- İç patlama kabul edilir; alev sertifikalı aralıktan geçerken soğur
- Ex eb
- Artırılmış güvenlik
- Ark, kıvılcım ve aşırı sıcaklığın oluşmasının önüne geçilir
- Ex ec
- Kıvılcım çıkarmama
- Zone 2 için; normal çalışmada tutuşturma kaynağı oluşmaz
- Ex ia / ib
- Kendinden emniyetli
- Devreye giren enerji, arızada bile tutuşturmaya yetmeyecek şekilde sınırlanır
- Ex tb / tc
- Toz mahfazası
- Tozun içeri girmesi engellenir, yüzey sıcaklığı sınırlanır
- Ex px
- Basınçlı mahfaza
- İçeride temiz hava basıncı tutularak patlayıcı karışım dışarıda bırakılır
3 · Sıcaklık sınıfı
Sıcaklık sınıfı, ekipmanın azami yüzey sıcaklığını sınırlar. Ortamdaki maddenin tutuşma sıcaklığı bu değerin üstünde olmalıdır. Sık atlanan nokta: T sınıfı, etiketteki ortam sıcaklığı aralığında geçerlidir — fırın önünde ya da soğuk hava deposunda aynı ürün sertifikalı sayılmaz.
T1
≤ 450 °C
T2
≤ 300 °C
T3
≤ 200 °C
T4
≤ 135 °C
T5
≤ 100 °C
T6
≤ 85 °C
4 · Etiketi okumak
Bir ekipmanın nereye uygun olduğunu katalog değil etiket söyler. Tek satır, her şeyi verir:
II 2G Ex db IIB T6 Gb
- II
- Ekipman grubu — yüzey sanayisi (I: yeraltı madeni)
- 2G
- Kategori 2, gaz ortamı — Zone 1 ve Zone 2'de kullanılabilir
- Ex db
- Koruma tipi — alev sızdırmaz mahfaza
- IIB
- Gaz grubu — etilen sınıfı (IIA propan, IIC hidrojen/asetilen)
- T6
- Sıcaklık sınıfı — azami yüzey sıcaklığı 85 °C
- Gb
- Koruma seviyesi — Zone 1'e uygun
Etiketiniz okunmuyor ya da emin değilseniz fotoğrafını gönderin — hangi bölgeye uygun olduğunu ve muadilini çıkaralım.
Sık sorulanlar
- Exproof ne demek?
- Türkçede yaygın kullanımıyla exproof, patlayıcı ortamda kullanılmak üzere sertifikalandırılmış ekipman anlamına gelir. İngilizce explosion proof ifadesinin kısaltmasıdır. Ekipmanın patlamaya dayanıklı olması değil, patlamayı başlatmaması esastır.
- Bir alanın zone sınıfını kim belirler?
- Tesisin patlamadan korunma dokümanını hazırlayan taraf belirler. Bölge sınıflandırması; ortamdaki maddenin özellikleri, kaçak kaynakları ve havalandırmanın etkinliği birlikte değerlendirilerek yapılır. Ekipman seçimi bu sınıflandırmadan sonra gelir.
- Etiketteki II 2G Ex db IIB T6 Gb ne anlama geliyor?
- II ekipman grubunu (yüzey sanayisi), 2G kategoriyi ve gaz ortamını, Ex db koruma tipini (alev sızdırmaz mahfaza), IIB gaz grubunu, T6 sıcaklık sınıfını (azami yüzey sıcaklığı 85 °C), Gb ise koruma seviyesini gösterir. Bu satır, ekipmanın hangi bölgede kullanılabileceğini tek başına söyler.
- Zone 2'ye Zone 1 ekipmanı takabilir miyim?
- Takabilirsiniz; daha yüksek koruma seviyesi daha düşük bölgede kullanılabilir. Tersi olmaz. Ancak bu çoğu zaman gereksiz maliyettir — bölge doğru sınıflandırılmışsa o bölge için üretilmiş ürün yeterlidir.
- Ex ekipman onarılabilir mi?
- TS EN 60079-19'a uygun biçimde, Ex onarım yetkisi olan bir atölye tarafından onarılabilir. Sıradan bir atölyede onarılan ekipman sertifikasını kaybeder ve patlayıcı ortamda kullanılamaz.